با تقدیم رسمی لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ از سوی دولت به مجلس شورای اسلامی، چشمانداز اقتصادی سال آینده شفافتر شده است. در این میان، بخش خودرو و بهویژه واردات آن، یکی از بحثبرانگیزترین بخشهای این لایحه محسوب میشود. بررسیهای دقیق نشان میدهد که بر خلاف برخی تصورات اولیه، دولت نه تنها تصمیمی بر کاهش هزینههای واردات ندارد، بلکه با تغییرات اعمال شده در تعرفهها و نرخ ارز محاسباتی، عملاً فرمان گرانی خودروهای وارداتی را صادر کرده است. در ادامه به بررسی دقیق تغییرات تعرفهای و تاثیر آن بر بازار خواهیم پرداخت.
تغییر استراتژی در تعرفه واردات خودرو؛ خداحافظی با تعرفههای پایین
اگرچه در نگاه اول ممکن است ساختار تعرفهها نسبت به سال گذشته تغییرات کاهشی به نظر برسد، اما مقایسه دقیق آن با مصوبههای اجرایی فعلی دولت، واقعیت دیگری را آشکار میکند. دولت در لایحه ۱۴۰۵، تعرفه خودروهای کممصرف و اقتصادی (زیر ۱۵۰۰ سیسی) و همچنین خودروهای هیبریدی را به شدت افزایش داده است.
این تصمیم بیشترین تاثیر را بر خودروهایی خواهد گذاشت که قرار بود نقش تنظیمکننده بازار و گزینههای اقتصادی را ایفا کنند. در جدول زیر، جزئیات دقیق تعرفههای پیشنهادی برای سال ۱۴۰۵ با اعداد فارسی قابل مشاهده است:
نرخ تعرفه واردات خودرو در لایحه بودجه ۱۴۰۵
| نوع خودرو | حجم موتور / نوع پیشرانه | تعرفه پیشنهادی (درصد) |
| برقی و بردافزا (EREV) | – | ۴٪ |
| پلاگین هیبرید | – | ۱۵٪ |
| هیبرید | – | ۴۰٪ |
| بنزینی | تا ۱۵۰۰ سیسی | ۴۰٪ |
| بنزینی | ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سیسی | ۷۰٪ |
| بنزینی | ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ سیسی | ۱۳۰٪ |
| بنزینی | ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ سیسی | ۱۴۵٪ |
| بنزینی | بیش از ۳۰۰۰ سیسی | ۱۶۵٪ |
مقایسه تحلیلی؛ جهش تعرفه در کلاسهای پرتقاضا
برای درک بهتر میزان افزایش قیمتها، باید تعرفههای جدید را با تعرفههای جاری مقایسه کنیم. نکته نگرانکننده اینجاست که تعرفه خودروهای هیبریدی (که باید مورد حمایت باشند) از ۱۵ درصد به ۴۰ درصد جهش یافته است. همچنین خودروهای بنزینی اقتصادی (تا ۱۵۰۰ سیسی) شاهد دو برابر شدن تعرفه (از ۲۰ به ۴۰ درصد) هستند.
مقایسه تعرفه واردات فعلی با لایحه ۱۴۰۵
| نوع خودرو | تعرفه فعلی | تعرفه بودجه ۱۴۰۵ | تغییرات |
| برقی و بردافزا | ۴٪ | ۴٪ | بدون تغییر |
| پلاگین هیبرید | ۱۵٪ | ۱۵٪ | بدون تغییر |
| هیبرید | ۱۵٪ | ۴۰٪ | 🔺 افزایش شدید |
| بنزینی (تا ۱۵۰۰ cc) | ۲۰٪ | ۴۰٪ | 🔺 دو برابر |
| بنزینی (۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ cc) | ۴۰٪ | ۷۰٪ | 🔺 افزایش ۳۰ درصدی |
| بنزینی (۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ cc) | ۱۳۰٪ | ۱۳۰٪ | بدون تغییر |
| بنزینی (۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ cc) | ۱۴۵٪ | ۱۴۵٪ | بدون تغییر |
| بنزینی (بیش از ۳۰۰۰ cc) | ۱۶۵٪ | ۱۶۵٪ | بدون تغییر |
اهرم دوم گرانی: افزایش نرخ ارز محاسباتی گمرک
افزایش تعرفهها تنها نیمی از ماجراست. عامل پنهان و بسیار موثر دیگری که در لایحه بودجه ۱۴۰۵ گنجانده شده، تغییر مبنای محاسبه حقوق ورودی گمرکی است.
تا پیش از این، حقوق گمرکی بر اساس نرخ یوروی ۷۵,۰۰۰ تومانی محاسبه میشد، اما در لایحه جدید این رقم به ۱۰۳,۰۰۰ تومان افزایش یافته است. این یعنی:
پایه محاسباتی گرانتر شده است: حتی اگر تعرفه یک خودرو ثابت مانده باشد، به دلیل اینکه ارزش یورویی آن با نرخ بالاتری به ریال تبدیل میشود، مبلغ پرداختی به گمرک افزایش مییابد.
تاثیر زنجیرهای: این افزایش نرخ ارز محاسباتی، نه تنها خودروهای وارداتی کامل (CBU)، بلکه خودروهای مونتاژی و حتی تولید داخل (که قطعات وارداتی دارند) را نیز تحت تاثیر قرار داده و موجی از تورم را در تمام بخشهای بازار خودرو ایجاد خواهد کرد.
نتیجهگیری
لایحه بودجه ۱۴۰۵ با دو اهرم «افزایش تعرفه در کلاسهای پرتقاضا» و «افزایش نرخ ارز مبنای گمرک»، سیگنال واضحی به بازار ارسال میکند: سال آینده خودرو ارزان نخواهد شد.
اگر این لایحه به همین صورت در مجلس تصویب شود، حتی با فرض محالِ ثبات نرخ ارز در بازار آزاد، قیمت تمام شده خودروهای وارداتی (بهویژه مدلهای اقتصادی و هیبریدی) جهش قابل توجهی خواهد داشت.
